images/stories/Persoonlijk/jbwolters2.jpg

Publicaties van Jan de Groot over taal, schrijven (en gelezen worden), uitgeven, boeken, J.B.Wolters en Wolters-Noordhoff. 


 

"Het Boek voor de Jeugd", een goudmijn uit de jaren dertig

In het werk Honderd boeken die geschiedenis maakten, 1892-1992 (Utrecht/Abcoude, 1992) hebben de samenstellers –bibliotheekmedewerkers die met deze publicatie het eeuwfeest van de Gemeentebibliotheek Utrecht luister bijzetten- in chronologische volgorde boeken behandeld die in Nederland naar hun deskundig oordeel duidelijke sporen hebben achtergelaten. Bij het lezen van dit interessante werk viel het mij op, dat er voor 1937 blijkbaar niet een dergelijk boek te vinden was geweest: dat jaar werd overgeslagen, zij het zonder consequenties voor de titel.

Hier lijkt compenserende aanvulling dus niet misplaatst. Die wil ik in dit werkje proberen te verschaffen door het een en ander mee te delen over een boek dat in het ontbrekende jaar 1937 bij de uitgeverij de Arbeiderspers te Amsterdam verscheen: Het Boek voor de Jeugd.

Lees meer

Bertram Weihs, kalligraaf en tekenaar

Bij de Arbeiderspers in Amsterdam werd in 1951, in samenwerking met de AJC, onze zangbundel 'Zingen dat willen wij' uitgegeven. De titel van deze bundel is, zonder bronvermelding, ontleend aan één van de Kleen-Gedichtjes van Guido Gezelle:
          Zingen dat willen wij,
          Zingen dat zullen wij,
          Zingen dat zullen, dat willen wij, ja!

Lees meer

'Kun je nog zingen, zing dan mee!' als lieu de mémoire

Opmerkelijk feit: juist de liedjes die in de bekende zangbundel "Kun je nog zingen, zing dan mee" opgenomen zijn hebben tot in onze tijd een zekere bekendheid behouden. Andere, soms van dezelfde tekstdichters en componisten, hebben geen of minder sporen achtergelaten, omdat de zangbundels waar ze in voorkwamen reeds lang van het toneel zijn verdwenen. Wie was de uitgever aan wie we dit unieke uitgeverssucces te danken hebben? En wie waren de twee onderwijzers die aan het boek mede hun naam gaven? Kun je nog lezen, lees dan mee! 

Lees meer

M.J. Koenen en zijn Handwoordenboek

Het was het afgelopen jaar, om precies te zijn in mei 1997, honderd jaar geleden dat bij J.B.Wolters te Groningen van de hand van M.J. Koenen het Verklarend Handwoordenboek der Nederlandsche Taal verscheen. De verjaardag van Koenens Handwoordenboek is niet de enige aanleiding om aandacht aan de geschiedenis van dit werk en zijn auteur te wijden. We herdenken M.J. Koenen tevens omdat hij honderdvijftig jaar geleden geboren werd. 

Lees meer

Van J.B. Wolters tot Wolters-Noordhoff

In 1968 fuseerden de uitgeverijen J. B. Wolters en P. Noordhoff. Beide uitgeverijen hadden toen al een lange geschiedenis achter de rug. J. B. Wolters was gestart in 1836 en P. Noordhoff in 1858. Beide uitgevers verplaatsten ongeveer tegelijkertijd hun kantoor naar de Oude Boteringestraat: vanaf 1868 is Wolters gevestigd op nr. 18 en vanaf 1869 Noordhoff op nr. 12.

Over de boeiende geschiedenis van de twee buren tot en met deze fusie gaat de navolgende bijdrage. De Groot schreef het gedeelte over J. B. Wolters en over het tijdvak na 1968; Smit schreef het gedeelte over Noordhoff (in deze internet-editie niet opgenomen). 

Lees meer

‘Een zonderling leerboek van den heer Verdenius’

Deining over een Duitse literatuurgeschiedenis in de jaren dertig. In de jaren dertig maakte Gerth Schreiner, in 1933 uit Duitsland naar ons land gevlucht, en hier zowel literair als journalistiek actief, zich er boos over, dat de ‘Deutsche Akademie der Dichtung’ bloemlezingen had uitgegeven waarin geen joodse of ‘verjoodste’ schrijvers meer opgenomen waren.

Lees meer

Atlassensymposium 1977

Op 22 oktober 1977 vond te Utrecht een symposium plaats waarbij allerlei onderwerpen betreffende het aardrijkskunde-onderwijs  en de positie van de atlas daarin aan de orde kwamen. Deze bijeenkomst stond in het teken van het afscheid van prof.dr.F.J.Ormeling als redacteur van de Bos-atlas. J.de Groot, directeur van Wolters-Noordhoff, sprak in een openingswoord ongeveer als volgt.

Lees meer

Sake Bouma (1910-1995)

De weg van Sake Bouma is volbracht: hij overleed op 5 september 1995 te Appelscha, 85 jaar oud, ‘na een rijk en op vele terreinen actief leven’. Wie kent hem nog?

Lees meer

Bosatlas van de wereldgeschiedenis

Op 18 februari 1983 werd bij Wolters-Noordhoff in ‘Pand 16’ van het gebouwencomplex in de Oude Boteringestraat in Groningen de pas verschenen Bosatlas van de wereldgeschiedenis ten doop gehouden. Het hoofd van Wolters-Noordhoff Atlasprodukties, dr.A.T.van Holten, bood J.de Groot, directeur, het eerste exemplaar aan. Wat hier volgt is ongeveer zijn reactie op de aanbieding van dit exemplaar.

Lees meer

Schoolboeken in bezettingstijd

{mosimage}Schoolboeken zijn, door hun functie van informatiedragers van leerstof, een beproefd middel tot cultuuroverdracht binnen een bepaald politiek systeem. ... In deze beknopte beschouwing gaat het over de vraag hoe de bezettende macht in de jaren 1940-1945 hierin te werk is gegaan en in hoeverre zij erin geslaagd mag heten de Nederlandse leerlingen, docenten en uitgeverijen effectief aan zich te binden.

Lees meer

Bosatlas, 'nationaal monument'

In het jaar waarin Rusland en Roemenië met succes oorlog voerden tegen Turkije om de 'bevrijding' van enkele Balkanstaten, verscheen te Groningen bij J.B.Wolters Bos' Schoolatlas der geheele aarde in 29 kaarten: in 1877. Wie was hij, deze P.R. Bos, die, met zijn opvolgers en met zijn uitgever en diens opvolgers, al zo lang een bijna niet weg te denken stempel op het onderwijs in de aardrijkskunde heeft kunnen drukken, en door welke eigenschappen van dit zo bijzondere 'kaartenboek' kan dat worden verklaard?

Lees meer

Mr. J.A.Schreuder (1906-1980)

In zijn woonplaats Haren overleed op 14 november 1980 Mr.J.A.Schreuder, oud-directeur van J.B.Wolters’ Uitgeversmaatschappij N.V. Hij werd 74 jaar. Het aantal van hen die nu bij Wolters-Noordhoff werken en hem nog hebben gekend, is allengs kleiner en kleiner geworden. Toch dient en verdient hij hier te worden herdacht, als één van de bezielende krachten die sedert 1836, oprichtingsjaar van J.B.Wolters, tot 1968, het jaar van de fusie met Noordhoff, mede leiding hebben gegeven aan deze eminente uitgeverij.

Lees meer

Woordenboeken: hulp bij uw talenstudie

Bij een ieder die zich met de studie van talen bezighoudt, zal op een bepaald moment –en meestal vrij spoedig- de wens ontstaan, over een woordenboek of een aantal woordenboeken te beschikken. Ben je eenmaal tot het aanschaffen daarvan overgegaan, dan blijkt weldra dat dit hulpmiddel zijn geld waard was: het bevat een overvloed aan informatie, die geenszins aan belang inboet als je wat verder gevorderd raakt.

Lees meer

School- en kinderboeken blijven boeien

Als je als de ‘gepensioneerde’ die ik ben - een benaming die ik verkies boven ‘reünist’- vijfendertig jaar met plezier bij J.B.Wolters en Wolters-Noordhoff gewerkt hebt, raak je je affiniteit met schoolboeken, hun uitgevers, auteurs en doelgroepen niet zo maar kwijt. En waarom zou je?

Lees meer

Uit de oude-kinderboekenverzameling van JdeG

1    E.HEIMANS   Willem Roda
Behalve door dit klassieke boek is Eli Heimans (1861-1914) vooral bekend gebleven door de vele boeken en platenalbums die hij samen met Jac.P.Thijsse schreef. Hun ‘Flora’ verscheen bij Versluys, een tegenhanger van Noordhoff’s ‘Heukels’. Dr.Fop.I.Brouwer, prominent auteur in J.B.Wolters’ fonds voor het land- en tuinbouwonderwijs, promoveerde op ‘Leven en werken van E.Heimans’ (J.B.Wolters, 1958). Deze (zeldzame) eerste druk van ‘Willem Roda’ is verlucht met acht houtsneden naar tekeningen van Johan Braakensiek. Zie ook nr 10.

eerste druk, Tj.van Holkema, Amsterdam, 1889

Lees meer

Schrijven - en gelezen worden

In dit hoekje houdt een medewerker van een uitgeverij zich bezig met de vraag, hoe een schrijver die zijn lezers zakelijke informatie wenst te geven zijn doel heter bereikt: te worden gelezen en begrepen. Wat hij erover opmerkt baseert hij op de overtuiging dat dit doel te vaak wordt gemist.

Lees meer

Susanne Heynemann en het schoolboek

Bij de leerlingen voor wie ze zijn bedoeld mogen schoolboeken zich niet altijd verheugen in een grote populariteit. Het gebruik ervan berust tenslotte niet op eigen vrije keus, en evenmin staat voor alle leerlingen bij voorbaat en voor alle schoolvakken vast dat er belangstelling voor de gepresenteerde leerstof aanwezig is. Het symbool voor deze slechts betrekkelijke waardering is elke zomer bij het einde van de examentijd op straat waar te nemen: de schooltas of ander omhulsel, gevuld met boeken, als quasi-zondaars veroordeeld tot troosteloos bungelen aan een vlaggenmast.

Lees meer

J.B. Drewes (1907 - 1994)

Jacobus Bernardus Drewes begon zijn loopbaan als leraar Nederlands aan enkele middelbare scholen. Tijdens de oorlog actief betrokken bij het verzet tegen de bezetters, werkte hij na de bevrijding als uitvloeisel daarvan enige jaren bij het ministerie van Justitie, daarna tot aan zijn pensionering bij het ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, respectievelijk Onderwijs en Wetenschappen. Hij heeft naam gemaakt met zijn filologische studies van de rederijkersliteratuur en met zijn bijdragen tot de lexicografie van het eigentijdse Nederlands.

Lees meer