images/stories/AJC3.jpg

Publicaties van Jan de Groot over de sociaaldemocratie, de Arbeiders Jeugd Centrale en de Stichting Onderzoek AJC.


De Notenkraker, 1907 - 1936

Van Het Zondagsblad naar De Notenkraker

Honderd jaar geleden, op 5 januari 1907, verscheen in ons land een nieuw politiek-satirisch weekblad, dat zich in de Nederlandse persgeschiedenis een roemruchte positie zou gaan verwerven: De Notenkraker. Helemáál nieuw was het blad overigens niet, want het was te beschouwen als een voortzetting van Het Zondagsblad. Dat was vanaf 1902 een losse bijlage geweest bij Het Volk, sinds twee jaar eerder het dagblad van de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij, de SDAP, opgericht in 1894. Ook met de naam De Notenkraker werd voortgebouwd op een al eerder verschijnend periodiek, dat tot de Duitse spotpers behoorde, Der Nusscracker.

Lees meer

Arbeiders Jeugd Centrale - AJC

Opgericht in maart 1918 stelde de Arbeiders Jeugd Centrale (AJC) zich ten doel jongeren uit de arbeidersklasse op te voeden en te ontwikkelen en hen voor te bereiden op deelname aan de strijd van de arbeidersbeweging voor het socialisme. De AJC functioneerde aanvankelijk als jeugdorganisatie van het Nederlands Verbond van Vakverenigingen en de Sociaal-Democratische Arbeiders Partij (SDAP).

Lees meer

Halbo Chr. Kool (1907-1968)

kool003 p01Het is een vloek voor kinderen om als ‘wonderkind’ door het leven te moeten gaan. Dat loopt vaak verkeerd af. Halbo Kool gold in zijn jonge jaren als zo’n ‘wonderkind’. Zijn eerste gedichtenbundel werd meteen de hemel ingeprezen, maar het bleef bij een ‘belofte voor de toekomst’, die niet waargemaakt werd.

Lees meer

Piet Cossee (1917-2007)

‘Waarom bij het ene overleden oud-AJC-lid volstaan met een vermelding in de vaste rubriek achterin ons contactorgaan, en waarom krijgt een ander nog extra aandacht?’ Deze vraag dient zich bij de redactie wel eens aan. Waar moeten we de grens leggen? Principieel bestáát er natuurlijk helemaal geen grens.

Lees meer

‘Zou Koos niet komen?’

De hieronder afgebeelde tekening van Albert Funke Küpper werd opgenomen in het nummer van 19 mei 1934 van De Notenkraker, het legendarische politiek-satirische weekblad (1907-1936). Deze kunstenaar was één van de meest begaafde die de vroegere ‘rode familie’ ooit in haar rijen heeft gehad. Nog in datzelfde jaar zou hij, terwijl hij samen met Piet Bakker uitgerekend op weg was naar Vierhouten, bij een verkeersongeluk in Nunspeet om het leven komen. Funke Küpper werd maar veertig jaar, evenals zijn grote voorganger Albert Hahn senior in 1918.

Lees meer

De ‘Herinneringen’ van J.H.Schaper

[Ik zou] de twee delen van 'Een halve eeuw van strijd'  (...) niet graag willen missen, mede omdat ik er de waarde aan toeken van eerbetoon aan Schaper, de Groninger van hoge rang, gewaardeerd door vriend én tegenstander; aan meneer Eisses, de goedhartige leraar; en: aan de man die rechts op de foto van de onthulling van Schapers grafmonument met zijn lange gestalte en donkere haarbos wat boven de andere aanwezigen uitsteekt: mijn dierbare vader. 

Lees meer

Bij het overlijden van Dick Smit

"Het is op verzoek van Albert, Jan-Erik, Hans en Paul dat ik iets zal zeggen over Dick zoals hij gezien en ervaren werd door zijn vrienden van de AJC: de ArbeidersJeugdCentrale, 1918 - 1959. Deze woorden zullen nauw aansluiten bij de zo herkenbare levensschets die Hans zojuist van zijn vader gegeven heeft. Een enkel strikt persoonlijk woord zal ik zo dadelijk niet mogen ontwijken."

Toespraak bij de begrafenisplechtigheid voor Dick Smit, 23 december 2006

Lees meer

'Wij, ons werk, ons leven'

Een geïllustreerd sociaal-democratisch familieblad, 1935-1942

In dit werkje wil ik een beknopte karakteristiek geven van het korte leven dat Wij gegund is geweest, van zijn ontstaan, het redactionele beleid en van enkele personen die daarin een rol hebben gespeeld, van de inhoud, van de vormgeving. En van het einde.

Deze uitgave verscheen ter gelegenheid van de jaarwisseling 2000-2001 als nieuwjaarsgroet aan familie, vrienden en relaties. De tekst werd speciaal voor dit doel geschreven. © 2000 Jan de Groot, Groningen 

Lees meer

‘Fout’ geboren

In een nummer van ‘Contact’ - het mededelingenblad van de oud-AJC-groep Groningen - schreef ik onlangs een artikeltje over de tentoonstelling ‘Oorlogskinderen’, die ondertussen ook Groningen is gepasseerd. In het bijzonder belichtte ik daarin het onderdeel dat betrekking had op kinderen van ‘foute’ ouders,

 

Lees meer

Mevrouw Verwey-Jonker en de jubilarissen

In de 24ste jaargang nummer 7 van het personeelsblad van Wolters-Noordhoff verscheen (november 1969) een reeks interviews door de eindredacteur. Hij had zich gestoord aan uitspraken van het kroonlid van de Sociaal-Economische Raad, de SER, mevrouw Hilda Verwey-Jonker, die de waarde van een jubileum in twijfel had getrokken. 

Lees meer

Oorlogskinderen

Met het oog op zestig jaar geleden heeft het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie vorig jaar een tentoonstelling ingericht met als onderwerp: ‘Oorlogskind’. Daarin wordt het verhaal van twaalf kinderen in beeld gebracht. Dat wil zeggen: terugblikkend vertellen even zo vele volwassenen over hun persoonlijke ervaringen en belevenissen tijdens de Duitse bezetting.

Lees meer

Na de bevrijding

Schoon en stralend is, gelijk toen, het voorjaar,
Koud des morgens, maar als de dagen verder
Opengaan, is de eeuwige lucht een wonder
Voor de geredden.

Lees meer

“Socialistische” pers en de oorlog in Korea

In een oorlog is het allereerste slachtoffer bijna altijd: de waarheid. Dat gold zeker in september 1939, en het is niet minder waar voor de oorlog in Korea, die zomer 1950 uitbrak en die na felle gevechten, vooral in het eerste van de drie jaar, eindigde waar de strijd ook begonnen was: aan de frontlinie bij de 38ste breedtegraad. Deze denkbeeldige lijn houdt Noord- en Zuid-Korea nog steeds verdeeld in twee staten, die qua politiek systeem en welvaart erg van elkaar verschillen, zoals we weten.

Lees meer

Bij wijze van herdenking (Chris Scholtens)

In Contact van september 1954, bijna vijftig jaar geleden dus, kon je een ‘Open brief aan het Gewestbestuur’ aantreffen, met als titel ‘Duitse weekends en hun achtergrond’. Uit dat stuk van twee volle bladzijden A4-formaat bleek, dat er iemand moeite had met die weekends, een zekere ‘Jan’. Hij deed blijkbaar mee met de gewoonte alleen maar de voornaam te vermelden. En dat in een tijd dat ‘Jan’ bovenaan het lijstje stond van meest voorkomende jongensnamen. Maar wees gerust: deze keer zet hij wél z’n volledige naam onder dit artikeltje.

Lees meer

Biografieën op Internet

Het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) heeft alle negen delen van het Biografisch Woordenboek van het socialisme en de arbeidersbeweging in Nederland compleet op Internet gezet: http://www.iisg.nl/bwsa/index.html . Daardoor zijn 574 (!) biografische schetsen kosteloos voor de Internet-gebruiker toegankelijk gemaakt, met een foto van de beschreven personen erbij.

Lees meer

De Centrale, financier van de ‘rode familie’

Honderd jaar geleden, op 13 februari 1904, werd in Den Haag een nieuwe levensverzekeringsmaatschappij opgericht, die officieel de naam ‘De Centrale Arbeiders Verzekerings- en Depositobank’ meekreeg, maar met de roepnaam ‘De Centrale’ bekendheid verwierf.

Lees meer

De wereld omspannen met vriendschap

Het boek van Nelleke van Eerde-Kooy, De wereld omspannen met vriendschap, was het laatste werk dat met medewerking en ondersteuning van de inmiddels opgeheven Stichting Onderzoek AJC  niet alleen het licht zag maar inmiddels ook al is uitverkocht. De totstandkoming ervan is voor auteur, begeleiders en bestuur allesbehalve een sinecure geweest, en des te verheugender is het dat het eindresultaat in augustus 2002 op de Paasheuvel begroet mocht worden als een uitstekend geslaagde publicatie.

Lees meer

Dichter (J.H. de Groot)

Toen in het Groninger Museum eerder dit jaar de drukbezochte tentoonstelling van het werk van de Russische 19de eeuwse schilder Repin gehouden werd, was daar ook –voor het eerst in de geschiedenis buiten Rusland- één van zijn beroemdste schilderijen te zien: ‘De Wolga-slepers’. Dat bracht de ‘Contact’-redactie op het aardige idee om het gedicht ‘De Slepers’ op te nemen, dat in woorden weergeeft wat Repin met verf deed.

Lees meer

Een bewogen kunstenares

Daar ligt het dan vóór ons: Fré Cohen, leven en werk van een bewogen kunstenares, 1903-1943, een prachtig uitgevoerd boek over haar die het grafisch gezicht van de AJC in de jaren twintig en dertig heeft bepaald als geen ander. Het is voorbereid en geschreven door Peter van Dam en Philip van Praag en onbekrompen uitgegeven door Uniepers te Abcoude, op royaal formaat, telt 160 bladzijden en is zeer rijk geïllustreerd, deels in kleur [fl 49.90, inmiddels drastisch in prijs verlaagd].

Lees meer

Een vakantiekamp op Terschelling

Het was ver voordat Vonne van der Meer met haar roman ‘Eilandgasten’ onze waddeneilanden als plaats van handeling koos. En ook ver voordat Gerrit Jan Zwier door middel van zijn mooie boek ‘Mijn Waddeneilanden’ blijk gaf van zijn grote liefde voor Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog. Ver voor die tijd, meer dan een halve eeuw geleden, hadden wij in de afdeling Groningen al een van die ‘paradijsjes’ leren kennen.

Lees meer

Fluitje

Taal kent vier mogelijkheden van gebruik: spreken, luisteren, schrijven en lezen. Als je luistert of leest ben je de ‘ontvangende’ partij, bij de beide andere de ‘zender’. Die twee kunnen natuurlijk moeilijk zonder elkaar, want wat heeft spreken voor zin als er geen luisteraars, schrijven –tenzij het een strikt persoonlijk dagboek betreft- als er geen lezers zijn?

Lees meer

Grensverkeer

Eerder dit jaar bezocht ik in het Universiteitsmuseum een kleine maar indrukwekkende tentoonstelling, die gewijd was aan ‘de Veensoldaten’. Met die naam, ‘die Moorsoldaten’, werden in de jaren dertig de tegenstanders van de nazi’s aangeduid die in het naburige Duitse Emsland, vlak over de grens ter hoogte van Westerwolde, in een vijftiental concentratiekampen zware arbeid in het veen te verrichten kregen. Aanvankelijk waren dat ongeveer tienduizend Duitsers, vooral communisten en sociaal-democraten, maar in 1941 zaten er niet minder dan vijftigduizend personen uit 23 landen opgesloten, onder wie veel Russische krijgsgevangenen.

Lees meer

Groepsreis door de tijd

Ondanks een vrij beperkt publicitair (oud-)AJC-verleden ben je toch onbescheiden genoeg om in deze onlangs verschenen uitgave: Inventaris van de archieven van de Arbeiders Jeugd Centrale (AJC) (Aksant, Amsterdam, 2003, 260 blz., euro 7.50) direct naar je eigen naam te zoeken. En ja hoor, je wordt genoemd: op blz.19, zo zegt het register. Mis! Het blijkt blz.18 te moeten zijn. Is daarmee het (ook zaak- en plaatsnamen bevattende) register veroordeeld?

Lees meer

Het Jonge Volk van 1923

Als je naar de hier afgebeelde, door Albert Hahn Jr ontworpen, ‘kop’ kijkt, zie je meteen dat Het Jonge Volk er al was vóór 1918, dus voordat de AJC bestond. Het eerste nummer van de eerste jaargang verscheen op 1 januari 1914, toen nog als maandblad. In die tijd zat Theo Thijssen, met anderen, in de redactie. De naam van het blad zal wel afgeleid zijn van die van het dagblad Het Volk, opgericht in 1900. Koos Vorrink volgde in 1921 A.M.de Jong op als redacteur van Het Jonge Volk en hij bleef dat met enkele jaren onderbreking tot 1931. Het blad verdween in 1940 en keerde, anders dan de AJC zelf, niet terug. Na de oorlog kwam Jonge Kracht ervoor in de plaats.

Lees meer

Afscheid van Jan Meilof

De bijeenkomst in crematorium Daelwijck te Utrecht is een waardig eerbetoon geworden voor Jan Meilof. Dat was natuurlijk niet minder te danken aan de stijlvolle bijdragen van (klein)kinderen, een oud-collega van Jan van de schrijversvakschool ’t Colofon waar Jan poëzie doceerde, van een drietal zangkoren en aan een instrumentaal optreden, alles bijeengehouden door de verbindende woorden van een goede familievriendin. En de samenzang was ook hier niet afwezig. Dit alles ter nagedachtenis aan onze ‘muzikale rooie rakker, leraar, schrijver, rugzakker’, zoals het overlijdensbericht hem treffend typeerde.

Lees meer

Mijn grootste blunder, of: Het vuur dat…

Het was hard werken geblazen in de Tiende Internationale Rode Nederzetting van 1947, op en rond de Paasheuvel en het Rode Valkennest in Vierhouten. Dat wil zeggen: als je behoorde tot de hulpdienst die de zorg voor een correct sluitende materiële infrastructuur op zich had genomen, vier weken lang. De logistieke voorzieningen zogezegd.

Lees meer

Eerbetoon na zestig jaar

In het bewustzijn van de oudere generaties, zoals van de leden van onze plaatselijke oud-AJC-groep, heeft ‘de oorlog’ nog steeds een niet te ontwijken betekenis. Velen van ons hebben hun eigen levendige herinneringen aan deze barre tijd, en wij denken in dit verband ook aan wat onze overleden ouders toen hadden te doorstaan, als vervolg op de ook al niet gemakkelijke crisistijd van de jaren-dertig.

Lees meer

Vader en zoon

Voor de tweede jaargang nummer 1 van Contact, het blad van de Oud-AJC-groep Groningen, schreef ik in 2000 een bijdrage waarin onder de titel ‘Minnen en plussen’ een forse hoeveelheid bedenkingen tegen de AJC in stelling werd gebracht, vanuit het gezichtspunt van nu.

Lees meer

M. Van der Goes van Naters en de AJC

Na het overlijden van M.van der Goes van Naters (1900-2005) op 12 februari  is er voor ons alle aanleiding even stil te staan bij de speciale relatie die deze markante geestverwant vele jaren met de AJC heeft gehad. En wij met hem.

Lees meer

Muizen en mensen op het Pinksterfeest

Nog zie ik mij met gespannen verwachtingen zitten in dat prachtige Openluchttheater bij de Paasheuvel, op de zaterdagavond waarmee het AJC-Pinksterfeest van 1948 geopend werd. Terwijl het eigenlijke veelbelovende hoofdprogramma van de beide Pinksterdagen zelf nog niet eens begonnen was, kon je aan de vooravond van wat allemaal nog zou volgen al getuige zijn van het optreden van Max Croiset, die Muizen en mensen van de Amerikaanse schrijver John Steinbeck voordroeg, dat jaar.

Lees meer

Wagenspel: toneel op wielen

Naar de betekenis van het woord ‘wagenspel’ hoef je niet lang te gissen: het is een spel, meestal een eenakter, die zich afspeelt op een verrijdbaar toneel. Daarbij geldt dus als motto: ‘niet de toeschouwers naar een vaste locatie laten komen, maar het spel toebrengen naar de mensen op pleinen en straten, telkens op een andere plaats’. En dat is precies wat wij in de afdeling Groningen in het begin van de jaren vijftig hebben gedaan.

Lees meer

Wim Hendriks (1922-2003)

In de leeftijd van 81 jaar is op 4 augustus Wim Hendriks overleden. De krant heeft er, zowel voor als na de crematieplechtigheid, uitvoerig aandacht aan besteed. En dat verdiende Wim. In een beknopte levensschets gaf het Dagblad van het Noorden, wat boven zichzelf uitstijgend, een afgewogen en goed geformuleerd relaas van de historisch-politieke feiten, waarin Wim volkomen recht werd gedaan. En ook dat verdiende hij.

Lees meer

Ontmoetingen met de AJC in boek en periodiek

De laatste jaren zijn er, in het zicht van het einde van de eeuw, nogal wat boeken verschenen die de afgelopen honderd jaar in woord en beeld proberen samen te vatten. In sommige van die werken komt ook de AJC voor, als markant onderdeel van de geschiedenis van de twintigste eeuw, zoals in Lage landen, hoge sprongen. Nederland in beweging, 1898-1998 door Jos van der Lans en Herman Vuijsje.

Lees meer

Ad van Moock en de Stichting Onderzoek AJC

De stichting die zich bezighoudt met het bevorderen van het onderzoek naar de geschiedenis van de AJC is formeel opgericht in 1980. Dat wil zeggen dat zij intussen oud genoeg is om op haar beurt op een geschiedenis te kunnen bogen. Bij zo’n vaststelling gaan de gedachten gemakkelijk terug naar het begin, nu meer dan twintig jaar geleden.

Lees meer

‘ABK’, de eerste columnist van Nederland

Er was een tijd dat ieder die zich tot de ‘rode familie’ rekende, aan de drie letters ‘ABK’ genoeg had om te weten wie daarmee bedoeld werd: de politicus en journalist A.B.Kleerekoper (1880-1943). Hij zat vele jaren voor de SDAP in de Tweede Kamer en in de Amsterdamse gemeenteraad. Kleerekoper was ook jarenlang lid van het partijbestuur en hij bekleedde nog talrijke andere functies in dienst van ‘de beweging’.

Lees meer

De AJC door de bril van vandaag: minnen en plussen

De AJC behoort voorgoed tot de geschiedenis. Voor wie er ooit bij aangesloten was ligt dat lidmaatschap nu zo’n halve tot driekwart eeuw achter ons. Intussen is er om ons heen enorm veel veranderd, en niet alleen in materieel opzicht. Ook onze ideeën over wat goed is en wat niet zijn niet meer in alles dezelfde als toen. De terugblik op wat voorbij is krijgt daardoor altijd iets mee van de waarde-oordelen die we er nú op na houden. Dat is normaal en gezond, ook al blijf je natuurlijk evengoed je best doen om gebeurtenissen en menselijke gedragingen van vroeger ‘te zien in het kader van hun tijd’, zoals dat dan zo plechtig heet.

Lees meer

Fré Cohen en de SKK

In het nummer van november/december 2001 van Boekenpost, ‘tijdschrift voor de liefhebber van boeken, prenten, strips en boekcuriosa’, zoals de ondertitel van dit lezenswaardige blad luidt, doet Peter Manasse verslag van een unieke schenking waarmee het IISG onlangs werd verblijd. Het betreft een aantal originele litho’s en proefdrukken van de hand van Fré Cohen zoals die in januari 1928 tentoongesteld zijn geweest op een expositie van de Socialistische Kunstenaarskring (SKK).

Lees meer